آخرین مطالب
امکانات وب
تعریف و مفهوم جنگ فرهنگی- رسانه ای غرب
جنگ فرهنگي، سيستمي است که براي تهي xadسازي هويت اجتماعي از هرxadگونه محتوا، گام بر ميxadدارد و جامعه را به xadسوي از هم xadپاشيدگي سوق مي xadدهد تا مردم را به انسانxad هايي بدونxad وطن، امت و دولت تبديل کند.[4]
آنxadچه امروز در فرهنگ عصر ما، به غرب نسبت داده مي xadشود داراي يک بار منفي است.( که همان آثار ضدxadمعنويxad، ضدxadاسلامي و ضدxadالهي است که در تمدن غرب و فرهنگ آنxadها به xadوجود آمده است).[5]
اين موضوع به جغرافياي مغرب xadزمين مربوط نیستxad، اما بهxad دليل اينxad که غالبا فسادهاي موجود در کشور ما معلول نفوذ فرهنگ استعماري غرب است، از xadاينxadرو، بهxad خاطر اختصار فرهنگ غربي تعبير ميxad کنيم و گرنه اکنون نیز در مغرب زمين عدهxadxad اي هستند که با اين فرهنگ مخالفند، همxad چنان که در گذشته هم افراد بسياري با آن مخالف بوده xadاند.[6]
جنگ رسانهای نیز در مفهوم بسیط و همهجانبه خود، دامنه بسیاری از اقدامات روانشناختی، فنون نفوذ، تاکتیکهای ارتباطی و رسانهای را دربر میگیرد. مفهوم جنگ رسانهای به لحاظ تعریف با چند مفهوم قرابت معنایی دارد. درواقع با برداشتن «دانهی مفهومی» جنگ رسانهای، «خوشهی مفهومی» آن برداشته میشود که شامل مفاهیمی از قبیل پروپاگاندا، دیپلماسی عمومی، جنگ نرم، قدرت نرم، قدرت رسانهای، دیپلماسی فرهنگی، دیپلماسی رسانهای، افکار عمومی، جنگ روانی، عملیات روانی، تهدید رسانهای، قدرت رسانهای و… است. معمولاً با اندکی تسامح، برخی از این اصطلاحات در جایگاه مترادف هم به کار برده میشوند. بهطورکلی جنگ رسانهای قرابت معنایی زیادی با مفهوم «جنگ نرم» دارد و رسانهها از برجستهترین مؤلفههای این جنگ به شمار میروند. [7]
ويژگيxadهاي جنگ فرهنگي – رسانه ای غرب:
براي جنگ فرهنگي– رسانه ای غرب ميxad توان ويژگيxad هاي زير را برxadشمرد.
نامحسوس و نامرئي است: در ناتوي فرهنگي بهxad دليل نامحسوسxad بودنxad، اقدامات و فعاليتxad های آن مشخص نيست، به xadxadعبارت ديگر، سلاح دشمن در نبرد فرهنگي، امور به ظاهر رسمي از قبيل توليد فيلم، مصاحبه، سخنرانيxad، چاپ و انتشار و... است که همهxad گی در قالبxad هاي ظاهرxadفريبي چون رشد و ترويج هنر و ادب، آزادي بيان و قلم و تبادل انديشهxad ها صورت مي xadگيرد.[8]
درازxadمدت و ديرپاست: کار فرهنگي به همان ميزان که نتيجه و محصول خود را دير بهxad دست ميxad دهد، اثري را که از خويش بر جاي ميxad گذارد نيز ديرxadپا و ماندگار است و به xadآساني از روح و فکر و متن جامعهxad، زايلxad شدني نيست. [9]
برخورداري از عمق: در ناتوي فرهنگي، فرهنگ بهxad عنوان پايهxad هاي اصلي يک جامعه مورد هدف قرار مي xadگيرد، بنابر شواهد موجود، در این جنگ فرهنگی، مهمxadترين بخش فرهنگ، یعنی هويت ملي و اعتقادي جامعه مورد هجوم قرار ميxad گيرد.[10]
اقدام با برنامهxad قبلي: داشتن طرح و برنامه براي اجرا در فواصل کوتاه xadمدت، ميانxad مدت و درازxadمدت از مهمxadترين شگردهاي صاحبان تفکر ناتوي فرهنگي است، بر خلاف کساني که گاه بدون برنامه حرکت مي xadکنندxad، دشمنان در عرصه xadهاxadي فرهنگي همxadچون جنگ سرد فرهنگي، با برنامه xadریزی درازمدت، گاه ثمره کار خويش را در فاصله زماني قريب به پنجاه xadسال بعد درو ميxad نمايند. [11]
توجه خاص به جوانان: حضرت امام (ره) در وصيتxadنامهxad سياسيxad الهي خويش، به اين امر اشاره ميxad فرمايند: "نقشه آن است که جوانان را از فرهنگ و ادب و ارزشxad هاي خودي منصرف کنند و بهxad سوي مشرق يا غرب بکشانند و دولتxad مردان را از بين اينxad ها انتخاب و سرنوشت کشورها ، حکومت را به آنها دهند تا بهxad دست آنها هرxadچه ميxad خواهند، انجام دهند".[12]
ابزارهاى فرهنگى، مجموعه امكانات و وسايلى هستند كه در رساندن پيام، مورد استفاده قرار مى گيرند. مهاجمان فرهنگى نيز از اين روش ها و ابزارها براى گسترش فرهنگ خود بهره مى گيرند، برخی از این ابزار ها عبارتند از:
هنر و ابزارهاى هنرى[13]xad، ادبيات و ابزارهاى ادبى[14]، ورزش و ميادين ورزشى[15] و زنان و محرك هاى عاطفى.[16]
جنگ رسانهای، ظاهراً میان رادیو و تلویزیونها، مفسران مطبوعاتی، خبرنگاران خبرگزاریها، شبکههای خبری و وبگاههای اینترنتی جریان دارد؛ اما واقعیت این است که در پشت این جدال ژورنالیستی، امری به نام «سیاست رسانهای» یک کشور نهفته است که مستقیماً توسط بودجههای رسمی مصوب مجالس کشورها یا بودجههای سری سازمانهای اطلاعاتی و امنیتی و سرویسهای جاسوسی، تغذیه میشود.
ماهیت اصلی جنگ رسانهای، نفوذ و تأثیرگذاری بر افکار، عواطف، تمایلات و درنهایت رفتار مخاطبان است که با ابزار قواعد فنی و تکنیکی با درنظرگرفتن هدف، سطح، وسعت و نوع عملیات خود را طرحریزی میکنند و به مرحله اجرا درمیآورند. در این راستا از ابزارهای گوناگون و پیشرفته رسانهای در گروههای مختلف دیداری، شنیداری و نوشتاری بهرهمند میشوند و نیز از ابزارهای شناختهشده و در دسترسی که امروزه با عناوین رادیو، تلویزیون، مطبوعات، سایتهای اینترنتی، خبرگزاریهای بینالمللی ماهواره و سایر وسایل ارتباطجمعی با آنها آشنا هستیم. [17]
فرهنگ اسلامي ايران ، راهی برای مقابله با جنگ رسانه ای- فرهنگی غرب
فرهنگ اسلامي، در هر دو سطح با فرهنگxad هاي ديگر متفاوت است. آنxadچه که موجود است، اگرxadچه کامل نيست، ليکن داراي ويژگيxad هايي است که آنxadرا از ديگر فرهنگxad ها متمايز ميxadکند: تنها مکتب خدا محوري است که به ابعاد مختلف زندگي نظر داشته، در آن دخل و تصرف کرده، آنxad را هدايت ميxad کند و دستورxadالعمل ميxad دهد؛[18] آخرين مکتب الهي و کامل ترين آنxadهاست و تحريفي در xadآن راه نيافته؛ با اجتهاد در فقه، همواره پاسخگوي مسائل روز است و ابعاد مختلف زندگي مادي و معنوي، دنيوي و اخروي را مورد توجه قرار مي xadدهد.[19]
اهداف جنگ فرهنگي – رسانه ای غرب
مقام معظم رهبری در بیان واقعیت جنگ رسانهای و اهمیت آن میفرمایند: «در وضع کنونی و با این جغرافیای فرهنگی و سیاسی و نظامی و اقتصادی موجود دنیا، کشوری با مشخصات جمهوری اسلامی ایران با این اهداف و با این موقعیّت و جایگاهی که برای خود انتخاب کرده، در این جنگ رسانهای چه موضعی دارد. طبیعی است که ما مورد تهاجم باشیم؛ یعنی هیچ شبههای نباید به ذهن راه بیابد در اینکه ما یکی از اهداف اصلی و اوّلی تهاجم رسانهای هستیم. حالا ما در مقابل این تهاجم در این جنگ بزرگ و البته نابرابر، میخواهیم وظایفمان را انجام دهیم. چه کار باید بکنیم؟ شما ببینید کار ما چقدر سنگین و حسّاس است!»
هدف از جنگ فرهنگی – رسانه ای، کنترل فرآيند تصميمxad گيري و تغيير در نظام ارزشxad هاست که منجر به استيلاي سياسي و اقتصادي آنxadها ميxad شود، بدين ترتيب که مهاجم فرهنگي- رسانه ای سعي ميxad کند با استفاده از برتريxad هاي اقتصادي، سياسي، نظامي و تکنولوژي خود به فرهنگ مقابل هجوم برد. بنابراين هرگاه بخواهيم بدانيم که جنگ فرهنگی چگونه فرهنگ ملتxad ها را در معرض خطر قرار ميxad دهد بايد توجه کرد که در جنگ فرهنگي: انگيزهxad مهاجم، تخريب است نه اصلاح؛ تهاجم به نقطهxadي قوتxad هاست نه نقاط ضعف؛ فرصتي براي انتخاب نيست؛ نخست اذهان تسخير مي xadشود، سپس اشخاص.[20]
شيوهxad ها و سازوکارxadهاي جنگxad فرهنگي- رسانه ای
1. استحالهxad معنوي انقلاب: اولين و مهمxadترين هدف غرب در استحالهxad انقلاب ما، تهيxad کردن جامعه از فرهنگ و انديشهxad هاي اصيل اسلامي، يا به عبارت ديگر استحالهxad معنوي آن است تا بدين وسيله بتواند از نظام اسلامي ايران صرفا پوسته xadاي تهي از محتواي فرهنگي و احکام اسلام باقي گذارده و از اين رهگذر محو فيزيکي آن را محقق سازد.[21]
2. نفوذ در مراکز فرهنگي: دشمن که تنها راه مقابله با انقلاب اسلامي را تغيير ارزش حاکم بر آن می xadداند، در صدد است تا با نفوذ در مراکز فرهنگي و دگرگوني ارزشxad هاي اخلاقي، ديني و اجتماعي به اهداف شوم خود نائل آيد.[22]
3. مطرحxad کردن شعار جدايي دين از سياست: يکي از شبهات عقيدتيxad، مطرح xadکردن مسئلهxad ناکار آمدي دين در امر حکومت است که شبه هxadاي قديمي و نشأت گرفته از تفکر جدايي دين از سياست است.[23]
جمع xadبندی از جنگ رسانه ای – فرهنگی غرب:
در تعبیر جنگ رسانهای، جنگ با نوع ابزار آن تعریف شده ، درواقع رسانهها ابزار جنگاند اما نکته مهمتر، اهداف مدنظر کسانی است که از این ابزار استفاده میکنند. بهعنوانمثال در جنگ رسانهای آمریکا علیه جمهوری اسلامی در ابعاد منطقهای و جهانی، بهطورکلی چند هدف راهبردی همچون ارائهی تصویری مخوف از اسلام و جمهوری اسلامی نزد افکار عمومی جهان بهویژه غرب، ترسیم ایران بهعنوان محور شرارت در منطقه، ارائهی تصویر آرمانی از ارزشهای آمریکایی و لیبرال دموکراسی، تلقین اجماع جهانی علیه ایران، و تصویرسازی از ایران بهعنوان ناقض حقوق زنان و اقلیتها مطرح است.
تحولات فرهنگي، دغدغهxad جدي فرهنگxad باوران است، آنxadچه اين مخاطره را جدي مي xadکند، واقعيتxad هاي دو سويه است، از يک طرف توانمنديxad هايي که فرهنگ مهاجم در خود پرورانده و از ديگرسو ناتوانيxad هايي که در فرهنگxad هاي ضربه xadپذير پديد آمده است. در مواجهه و مبادلهxad فرهنگي، وقتي تهاجم فرهنگي رخ ميxad دهد که عناصر فرهنگxad ساز، ميدان تکوين يا بروز خلاقيت نداشته باشند. به xadعبارت ديگر جنگ فرهنگي، در فضاي غفلت xadيا بي xadاعتمادي به ميراث خودي مؤثر مي xadافتد، هنگامي که سنت، تنها در تفسير کهن ارائه مي xadشودxad، طبيعي است که غفلت يا بيxad اعتمادي پديد xadآيد، چراxadکه طيفxad هاي گوناگون جامعه، در انديشهxad ها و نهادهاي رقيب، حلاوت و کارکردهايي را ميxad بينند که در ايدهxad ها و نهادهاي سنتي مشاهده نميxad شود. ازxadآنxadجا که فرهنگ ملي ما با اسلام درxadآميخته، مشخصا در جبهه مقابل تهاجم فرهنگي غرب قرار داريم.
* دکتر مرتضی اشرافی، کارشناس مسایل سیاسی
[1] . بهشتی xadنژاد، مهدی؛ ناتوی فرهنگی در تقابل با هویت اسلامی و ملی، تهران، پرتوسخن، سال هشتم، شمارهxadي 371،1380، ص 54
[2] . محمدعلی شریعتزاده، جنگ رسانهای و چیستی آن، اندیشکده راهبردی تبیین، http://www.tabyincenter.ir
[3] . مصباح یزدی، محمدxadتفی؛ تهاجم فرهنگی، قم، انتشارات مؤسسهxad امام خمینی (ره) ،1381xad، صص 26 تا 30
[4] . همان؛ ص 13
[5] . خامنه xadای، سیدعلی؛ دانشگاه اسلامی و رسالت دانشجوی مسلمان، بیانات مقام معظم رهبری، تهرانxad، دفتر نمايندگي نهاد رهبري در دانشگاهxad هاxad، 1382xad، ص 34
[6] . مصباح یزدی، محمد تفی؛ پيشينxad، ص 54
[7] . محمدعلی شریعتزاده، جنگ رسانهای و چیستی آن، اندیشکده راهبردی تبیین، http://www.tabyincenter.ir
[8] . پوررضا، معصومه؛ تقابل فرهنگی غرب و شرق، تهران، نشر ریحانه، 1385xad، ص 24
[9] . همان، ص 31
[10] . همان، ص 39
[11] . منصوری، جواد؛ جنگ فرهنگی علیه انقلاب اسلامی، مشهد، آستان قدس رضوی، 1379، ص20
[12]. امام خمینیxad(ره)؛ وصیتxadنامهxad سیاسی الهی، قم، نشر فدک،1380xad، ص12
[13] . طهماسبی، احمد؛ شبیخون فرهنگی، قم، انتشارات یاقوت، 1382 ، ص 74
[14] . کمالxad طلبxad، صادق؛ فرهنگ غرب در جدال با فرهنگ اسلامی، قم، ياران، 1380xadxad، ص 61
[15] . همان، ص 120
[16] . همان، ص 89
[17] . محمدعلی شریعتزاده، جنگ رسانهای و چیستی آن، اندیشکده راهبردی تبیین، http://www.tabyincenter.ir
[18] . کاویانیxad، محمد؛ جوانان و تهاجم فرهنگی، قم، رسالت، 1382، ص90
[19] . صانعیxad خوانساری، فاطمه؛ پيشين، ص 99
[20] . زورق، محمدحسن؛ارتباطات و آگاهی، تهران، انتشارات دانشكدهxad صدا و سیما، 1386، چاپ اول، جلد اول، ص113
[21] . کاویانی ، محمد؛ پيشين، ص 40
[22] . همانxad، ص 104
[23] . همان، ص 22
جنگ فرهنگی، رسانه ای و سایبری غرب...